“Chắc mọi người đang chê mình.” “Lần này lại hỏng thôi.” “Sao đời mình toàn chuyện xui.” Những câu như vậy có thể chạy trong đầu cả ngày, như một chiếc radio không tắt được. Ai cũng có lúc nghĩ tiêu cực, nhưng khi chúng lặp đi lặp lại, ta mệt, ta cáu, ta nhìn đâu cũng thấy u ám. Bài này nói về suy nghĩ tiêu cực: vì sao chúng bám dai như vậy, và vì sao cách thoát ra không phải là đánh nhau với chúng.
Vì sao suy nghĩ tiêu cực cứ quay lại?
Bộ não của chúng ta được “thiết kế” để chú ý đến nguy hiểm trước, điều tốt sau. Thời xa xưa, nhờ vậy mà con người sống sót. Ngày nay, thói quen ấy khiến một lời chê nhớ lâu hơn mười lời khen, một chuyện không vừa ý che mất cả ngày tốt đẹp.
Thêm nữa, càng ra sức xua một ý nghĩ, ta càng nhắc tới nó. Thử nói với mình “đừng nghĩ tới con voi màu hồng” xem, hình ảnh đầu tiên hiện ra chính là con voi màu hồng. Đánh nhau với suy nghĩ tiêu cực cũng giống vung chổi quét bóng tối: mệt mà bóng tối vẫn ở đó.
Những kiểu suy nghĩ tiêu cực hay gặp
- Phóng to chuyện nhỏ: một lỗi nhỏ thành “mình hỏng hết rồi”.
- Chỉ thấy mặt xấu: chín điều tốt không nhớ, một điều chưa ổn nghĩ mãi.
- Đoán ý người khác: “chắc họ ghét mình” dù chưa có bằng chứng.
- Luôn luôn, không bao giờ: “mình luôn thất bại”, “không ai hiểu mình”.
- Thấy ai cũng có vấn đề: con chưa ngoan, chồng chưa chu đáo, hàng xóm khó chịu. Khi lòng thiếu ánh sáng, nhìn đâu cũng thấy tối.
Bài An vui là gì? có sáu hình ảnh so sánh cùng một chuyện khi lòng thiếu an vui và khi lòng an vui. Xem để thấy: chuyện bên ngoài không đổi, chỉ cách nhìn là khác.

Đừng đánh nhau với bóng tối, hãy bật đèn lên
Có mặt trời thì không có đêm tối. Có an vui thì u buồn không còn chỗ ở. Đây là Nguyên lý Ánh sáng, dựa trên lẽ hai mặt của mọi sự vật: thay vì ra sức xóa từng ý nghĩ tiêu cực, ta đưa vào những ý nghĩ sáng, và cái tối tự nhạt đi.
1. Nhìn thấy, gọi tên, rồi để nó đi qua
Khi ý nghĩ tiêu cực đến, đừng vội tin, cũng đừng vội đuổi. Chỉ cần nhận ra: “À, mình đang nghĩ là mọi người chê mình.” Gọi tên được nó, nó đã nhẹ đi một nửa. Bài Quan sát cảm xúc trước khi phản ứng hướng dẫn cách làm.
2. Đặt cạnh nó một sự thật sáng
“Lần này lại hỏng” thì đặt cạnh: “Lần trước mình đã làm được việc khó hơn.” Không phải tự lừa mình, mà là nhìn đủ cả hai mặt.
3. Mỗi ngày ba điều đáng trân trọng
Tối trước khi ngủ, viết ra ba điều tốt đẹp trong ngày. Một nghiên cứu nổi tiếng của Emmons và McCullough (2003) cho thấy những người ghi lại điều mình biết ơn mỗi tuần thấy đời sống tích cực hơn và lạc quan hơn so với nhóm chỉ ghi lại chuyện phiền lòng. Đôi mắt được luyện để thấy ánh sáng sẽ ít bị bóng tối che mất.
4. Nói lời biết ơn thành tiếng
Biết ơn con vì đã dọn bàn, biết ơn chồng vì đi làm về vẫn ghé chợ, biết ơn đồng nghiệp đã giúp một tay. Khi miệng nói lời biết ơn, đầu khó mà cùng lúc nghĩ điều cay đắng.
5. Chăm cho cơ thể
Thiếu ngủ, đói, mệt làm suy nghĩ tiêu cực mạnh lên rất nhiều. Ngủ đủ, ăn đúng bữa, đi bộ dưới nắng là những ngọn đèn đơn giản mà ai cũng thắp được.
Khi nào cần người giúp? Nếu suy nghĩ tiêu cực kéo dài gần như mỗi ngày từ hai tuần trở lên, kèm mất hứng thú, mất ngủ, thấy mình vô dụng, đó có thể là dấu hiệu trầm cảm. Hãy làm trắc nghiệm PHQ-9 và gặp chuyên gia. Trị liệu nhận thức hành vi là phương pháp được chứng minh giúp thay đổi những vòng suy nghĩ này. Nếu có ý nghĩ làm hại bản thân, hãy gọi ngay 115 hoặc Ngày Mai 096 306 1414.
Bạn hay nghĩ theo hướng nào? Trắc nghiệm nội tâm chuyên sâu giúp bạn thấy mình hay nghi, hay giận hay hay giữ ý mình, để biết nên thắp đèn ở chỗ nào trước.
Đọc thêm: Đưa ánh sáng vào thay vì xua bóng tối.
Câu hỏi thường gặp
Có cách nào dừng suy nghĩ tiêu cực ngay lập tức không?
Khó dừng ngay bằng ý chí. Cách nhanh hơn là chuyển sự chú ý: hít thở chậm vài hơi, đứng dậy đi lại, ra chỗ có nắng, hoặc nói chuyện với ai đó. Khi đèn bật lên, bóng tối tự lùi.
Nghĩ tích cực có phải là tự lừa mình không?
Không, nếu đó là nhìn thấy cả những điều tốt đang có thật. An vui không phải giả vờ mọi thứ đều ổn, mà là không để một chuyện chưa ổn che mất tất cả.
Viết nhật ký biết ơn bao lâu thì thấy khác?
Mỗi người mỗi khác, nhiều người thấy lòng nhẹ hơn sau vài tuần làm đều đặn. Quan trọng là viết thật, viết điều cụ thể, và làm mỗi ngày.
Nguồn tham khảo: Emmons, R. A. & McCullough, M. E. (2003), Counting blessings versus burdens, Journal of Personality and Social Psychology; WHO – Depression.
Bình luận 0