Bạn thấy mình mệt mỏi, mất hứng thú, ngủ không ngon đã lâu, và tự hỏi liệu mình có bị trầm cảm không? Một trắc nghiệm trầm cảm ngắn có thể giúp bạn có cái nhìn ban đầu. Bài viết này giới thiệu bảng câu hỏi PHQ-9, loại bảng mà bác sĩ ở nhiều nước dùng để sàng lọc trầm cảm, kèm cách tự tính điểm và hiểu kết quả.
PHQ-9 là gì?
PHQ-9 là viết tắt của Patient Health Questionnaire-9, bảng hỏi sức khỏe gồm 9 câu. Bảng được các bác sĩ Kurt Kroenke, Robert Spitzer và Janet Williams công bố năm 2001, và đến nay là một trong những công cụ sàng lọc trầm cảm được dùng nhiều nhất trên thế giới, từ phòng khám đa khoa đến nghiên cứu.
Chín câu hỏi bám theo chín dấu hiệu chính của trầm cảm, mà bạn có thể đọc kỹ hơn trong bài Biểu hiện trầm cảm. Bảng hỏi về hai tuần vừa qua, vì trầm cảm là tình trạng kéo dài, không phải một vài ngày buồn.
Cách làm
- Đọc từng câu và nghĩ về hai tuần vừa qua.
- Với mỗi câu, chọn mức gần đúng nhất và ghi lại điểm: Không ngày nào = 0, Vài ngày = 1, Hơn một nửa số ngày = 2, Gần như mỗi ngày = 3.
- Cộng điểm cả 9 câu. Tổng điểm từ 0 đến 27.
9 câu hỏi PHQ-9
Trong hai tuần vừa qua, bạn có hay gặp những điều sau không?
| # | Câu hỏi | Điểm (0–3) |
|---|---|---|
| 1 | Ít hứng thú hoặc không thấy vui khi làm mọi việc | |
| 2 | Cảm thấy buồn, chán nản hoặc tuyệt vọng | |
| 3 | Khó ngủ, hay thức giấc giữa đêm, hoặc ngủ quá nhiều | |
| 4 | Cảm thấy mệt mỏi hoặc thiếu sức lực | |
| 5 | Chán ăn hoặc ăn quá nhiều | |
| 6 | Thấy mình tệ, mình là người thất bại, hoặc đã làm bản thân hay gia đình thất vọng | |
| 7 | Khó tập trung, ví dụ khi đọc báo hay xem tivi | |
| 8 | Nói năng, đi lại chậm chạp đến mức người khác có thể nhận ra; hoặc ngược lại, bồn chồn, đứng ngồi không yên hơn bình thường nhiều | |
| 9 | Nghĩ rằng mình chết đi thì tốt hơn, hoặc có ý nghĩ làm hại bản thân |
Hiểu kết quả
| Tổng điểm | Mức độ | Gợi ý bước tiếp theo |
|---|---|---|
| 0–4 | Không có hoặc rất ít dấu hiệu | Tiếp tục giữ nếp sống lành mạnh; làm lại nếu thấy tâm trạng thay đổi |
| 5–9 | Nhẹ | Để ý thêm, chăm giấc ngủ, vận động, kết nối với người thân; làm lại sau 2 tuần |
| 10–14 | Vừa | Nên gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý để được đánh giá |
| 15–19 | Khá nặng | Nên đi khám sớm; điều trị thường giúp rõ rệt |
| 20–27 | Nặng | Cần đi khám ngay để được đánh giá và điều trị |
Hãy nhớ: điểm số chỉ là bước đầu. Một người có thể điểm thấp nhưng vẫn cần giúp đỡ, và ngược lại. Nếu những khó khăn này đang làm công việc, gia đình hay việc chăm sóc bản thân của bạn trở nên khó khăn, đó đã là lý do đủ để tìm đến chuyên gia.

Mang kết quả đi khám thế nào?
- Ghi lại điểm từng câu và tổng điểm, mang theo khi đi khám.
- Kể cho bác sĩ các dấu hiệu bắt đầu từ khi nào, có chuyện gì xảy ra trong thời gian đó.
- Nói rõ bạn đang dùng thuốc gì, có uống rượu bia hay không.
- Nếu ngại đi một mình, rủ một người thân đi cùng.
Bạn có thể đến khoa Tâm thần hoặc Sức khỏe tâm thần của bệnh viện, hoặc gặp bác sĩ đa khoa để được giới thiệu. Về các cách điều trị và những việc nên làm mỗi ngày, xem bài Cách vượt qua trầm cảm.
Làm trắc nghiệm cho người thân được không?
Bảng này được thiết kế để tự trả lời, vì chỉ người trong cuộc mới biết rõ mình cảm thấy thế nào. Nếu lo cho người thân, bạn có thể gửi bài này cho họ, ngồi cạnh khi họ làm, và nhẹ nhàng hỏi “Dạo này em thấy trong người thế nào?” thay vì nói “Em bị trầm cảm rồi”. Sự lắng nghe không phán xét thường là món quà lớn nhất.
Điểm của bạn thấp, nhưng vẫn hay bực bội, lo nghĩ? Có thể lòng bạn đang thiếu an vui chứ chưa phải trầm cảm. Trắc nghiệm tâm lý trên Bản Đồ Nội Tâm giúp bạn thấy mình dễ nóng, dễ lo ở đâu và lòng đang cân bằng đến đâu. Bài này không dùng để sàng lọc trầm cảm.
Câu hỏi thường gặp
Trắc nghiệm trầm cảm online có chính xác không?
PHQ-9 là bảng hỏi đã được nghiên cứu kỹ và dùng rộng rãi, nhưng nó chỉ sàng lọc, không chẩn đoán. Kết quả có thể bị ảnh hưởng bởi tâm trạng lúc làm bài. Hãy dùng nó như một lời nhắc để đi khám khi cần.
Bao lâu thì nên làm lại?
Nếu điểm ở mức nhẹ, bạn có thể làm lại sau khoảng hai tuần để xem có thay đổi không. Nếu đang điều trị, bác sĩ thường dùng chính bảng này để theo dõi tiến triển.
Điểm thấp có nghĩa là mình hoàn toàn ổn?
Không hẳn. Bảng chỉ hỏi về hai tuần vừa qua và về các dấu hiệu chính của trầm cảm. Nếu bạn vẫn thấy mình không ổn, đừng ngại nói chuyện với người thân hoặc chuyên gia.
Nguồn tham khảo: Kroenke K, Spitzer RL, Williams JB. The PHQ-9: validity of a brief depression severity measure. J Gen Intern Med, 2001; PHQ-9 – University of Washington; Danh sách đường dây hỗ trợ tại Việt Nam.
Bình luận 0