Kiến thức / Nội tâm

Trầm cảm sau sinh: dấu hiệu, khác gì baby blues và gia đình nên làm gì

Sau sinh, người mẹ cần nhiều hơn một bát cháo. Hiểu trầm cảm sau sinh giúp cả nhà nhận ra sớm, nâng đỡ đúng cách và cùng đưa ánh sáng trở lại.

Ai cũng nghĩ sinh con xong người mẹ sẽ hạnh phúc. Nhưng nhiều người mẹ lại thấy buồn, lo, khóc không rõ lý do, rồi tự trách: “Mình có con rồi mà sao không vui?”. Theo WHO, trên thế giới hơn 10% phụ nữ mang thai và vừa sinh con bị trầm cảm. Hiểu đúng về trầm cảm sau sinh giúp cả gia đình nhận ra sớm và nâng đỡ người mẹ đúng cách.

Baby blues và trầm cảm sau sinh khác nhau thế nào?

Rất nhiều người mẹ trải qua “baby blues” (buồn sau sinh) trong vài ngày đầu: dễ khóc, lo lắng, cáu bẳn. Đây là phản ứng thường gặp do thay đổi nội tiết, thiếu ngủ và mệt sau sinh, và thường tự dịu đi trong khoảng hai tuần. Trầm cảm sau sinh thì khác:

Baby blues Trầm cảm sau sinh
Khi nào Vài ngày đầu sau sinh Có thể bắt đầu từ lúc mang thai đến khoảng một năm sau sinh
Kéo dài Thường dịu đi trong khoảng hai tuần Kéo dài, nặng dần nếu không được giúp
Mức độ Vẫn chăm con, vẫn có lúc vui Khó chăm sóc bản thân và em bé, mất niềm vui

Dấu hiệu trầm cảm sau sinh

  • Buồn bã, trống rỗng, mất hứng thú gần như cả ngày.
  • Thấy mình là người mẹ tồi, có lỗi, vô dụng.
  • Lo âu, sợ hãi liên tục; bồn chồn, cáu gắt.
  • Không ngủ được ngay cả khi em bé đã ngủ.
  • Khó tập trung, khó đưa ra quyết định.
  • Khó gắn bó với con, hoặc có những ý nghĩ đáng sợ về con.
  • Có ý nghĩ làm hại bản thân hoặc em bé. Đây là dấu hiệu cần giúp đỡ ngay.

Không chỉ người mẹ, người cha cũng có thể bị trầm cảm sau khi có con, theo NHS (Anh).

Cần giúp ngay: nếu người mẹ có ý nghĩ làm hại bản thân hoặc em bé, đừng để mẹ ở một mình. Gọi 115, đường dây Ngày Mai 096 306 1414 hoặc HOPE 0865 044 400, và đưa mẹ đến cơ sở y tế gần nhất.

Vì sao người mẹ bị trầm cảm sau sinh?

Không có một lý do duy nhất. Nội tiết thay đổi mạnh sau sinh, thiếu ngủ kéo dài, cơ thể đau mỏi, áp lực “phải làm mẹ giỏi”, ít được chia sẻ việc nhà, mâu thuẫn trong gia đình, từng bị trầm cảm trước đây… Tất cả có thể cộng lại. Điều quan trọng nhất cần nhớ: đây không phải lỗi của người mẹ.

Người mẹ sau sinh bế con, chồng đặt tay lên vai, bà ngoại mang bát cháo nóng
Người mẹ không cần một mình gồng gánh. Một bàn tay đặt lên vai, một bát cháo nóng cũng là ánh sáng.

Điều trị trầm cảm sau sinh

Theo NHS, trò chuyện trị liệu như trị liệu nhận thức hành vi là cách điều trị hiệu quả. Khi cần, bác sĩ có thể kê thuốc chống trầm cảm; nhiều loại thuốc vẫn dùng được khi cho con bú, nhưng mẹ cần báo bác sĩ là đang cho con bú để được chọn thuốc phù hợp. Không tự mua thuốc. Với sự giúp đỡ đúng, phần lớn người mẹ hồi phục; NHS cho biết triệu chứng thường cải thiện trong khoảng 3 đến 6 tháng, có người lâu hơn.

Ở Việt Nam, mẹ có thể đến khoa Sản, khoa Tâm thần hoặc Sức khỏe tâm thần của bệnh viện tỉnh, thành phố, hoặc hỏi bác sĩ đã theo dõi thai kỳ để được giới thiệu.

Gia đình mang ánh sáng về cho mẹ

Người mẹ sau sinh như căn phòng vừa trải qua một cơn bão: mệt, rối, thiếu sáng. Trách mẹ “sao yếu đuối thế” chẳng khác gì mắng bóng tối. Điều mẹ cần là cả nhà cùng mở cửa cho ánh sáng vào:

  • Chia việc cụ thể. Chồng thay tã đêm, bà nấu ăn, để mẹ được ngủ liền vài tiếng.
  • Lắng nghe, không phán xét. “Em mệt lắm phải không, anh ở đây” quý hơn mọi lời khuyên.
  • Nói lời biết ơn và trân trọng. Biết ơn mẹ đã mang nặng đẻ đau, trân trọng từng nỗ lực nhỏ của mẹ với con. Người mẹ được trân trọng sẽ bớt tự trách.
  • Tránh so sánh. “Con nhà người ta ngoan thế” hay “ngày xưa mẹ đẻ năm đứa có sao đâu” chỉ làm mẹ thấy mình kém cỏi hơn.
  • Đưa mẹ đi khám khi các dấu hiệu kéo dài quá hai tuần hoặc nặng lên.

Những tia sáng nhỏ dành cho mẹ

  1. Mỗi ngày ra nắng sớm vài phút cùng con, khi sức khỏe cho phép.
  2. Ngủ khi con ngủ, để việc nhà lại cho người khác.
  3. Nói ra cảm xúc với chồng, với mẹ, với bạn thân.
  4. Mỗi tối nghĩ đến một khoảnh khắc nhỏ đáng trân trọng: bàn tay bé xíu nắm ngón tay mình, một giấc ngủ ngon của con.
  5. Nhẹ nhàng với chính mình. Không có người mẹ hoàn hảo, chỉ có người mẹ đủ yêu thương.

Khi mẹ được chăm sóc, được trân trọng, ánh sáng sẽ dần quay lại. Đọc thêm: Đưa ánh sáng vào thay vì xua bóng tối.

Mẹ muốn tự kiểm tra? Bảng câu hỏi PHQ-9 giúp mẹ có cái nhìn ban đầu về tâm trạng hai tuần qua. Kết quả không thay cho chẩn đoán của bác sĩ.

Làm trắc nghiệm PHQ-9 →

Câu hỏi thường gặp

Trầm cảm sau sinh có tự hết không?

Baby blues thường tự dịu trong khoảng hai tuần. Trầm cảm sau sinh thì nên được điều trị, vì nếu để lâu có thể nặng hơn và ảnh hưởng tới cả mẹ lẫn con. Điều trị giúp hồi phục nhanh hơn.

Đang cho con bú có uống thuốc chống trầm cảm được không?

Nhiều loại thuốc dùng được khi cho con bú. Mẹ cần báo bác sĩ là đang cho con bú để bác sĩ chọn thuốc phù hợp. Không tự mua hay tự ngừng thuốc.

Bố có bị trầm cảm sau khi có con không?

Có thể. Người cha cũng chịu thiếu ngủ, áp lực tài chính và thay đổi lớn trong cuộc sống. Nếu bố thấy buồn chán, cáu gắt kéo dài, cũng nên tìm người chia sẻ và gặp chuyên gia.

Nguồn tham khảo: WHO – Depressive disorder (depression); NHS – Postnatal depression.

Tiếp tục hành trình hiểu mình

20 câu hỏi, khoảng 4–6 phút. Không cần đăng nhập.

Làm Trắc nghiệm nội tâm →
BÌNH LUẬN

Bình luận 0