Kiến thức / Nội tâm

16 tánh người: không tốt không xấu, chỉ đang nghiêng về âm hay hướng về dương

Giận dữ và hài lòng, tự ti và tự tin, hoài nghi và tin tưởng: mỗi cặp là hai đầu của cùng một tánh. Biết mình đang ở đâu là bước đầu để hướng về dương.

Ta hay chia con người thành tốt và xấu: người này nóng tính, người kia hiền lành, người nọ đa nghi. Nhưng trong cách nhìn của Bản Đồ Nội Tâm, các tánh người không xấu hay tốt tuyệt đối. Mỗi tánh giống như một sợi dây đàn, có thể rung về phía âm hoặc phía dương(rụng động năng lượng). Hiểu 16 tánh người giúp ta thôi dán nhãn mình và người khác, mà chỉ hỏi: nhận biết tánh này đang nghiêng về đâu, và làm sao đưa nó về hướng dương?

Muốn hiểu tánh, trước hết cần biết tánh nằm ở đâu trong cấu trúc con người.

Con người có bốn lớp, gọi tên theo ba góc nhìn

Đi từ trong ra ngoài, mỗi người có bốn lớp. Dân gian gọi là Tâm, Tánh, Tình và Thân. Khoa học gọi là sự chân thật, tính cách, cảm xúc và cơ thể người. Nhà Phật có tên gọi riêng cho từng lớp.

Lớp Góc nhìn dân gian Góc nhìn khoa học Góc nhìn nhà Phật
Trong cùng Tâm Sự chân thật (ý nghe, ý thấy, ý nói, ý biết) Phật tánh, chân tánh, chân tâm, chân như
Thứ hai Tánh Tính cách 16 tánh người
Thứ ba Tình Cảm xúc 84 nghìn bong bóng ảo giác
Ngoài cùng Thân Cơ thể người Thân tứ đại (đất, nước, khí, lửa)

Gọi theo góc nhìn nào thì chức năng của mỗi lớp vẫn giữ nguyên: tâm đón nhận, tánh phân tích và phân biệt, tình đối đãi.

Vì sao mượn ba góc nhìn?

Đây là cách gọi tên con người theo ba góc nhìn, không phải theo một tôn giáo. Ta chỉ mượn tri thức của nhà Phật để hiểu con người. Những tên gọi như chân tâm hay thân tứ đại là từ Hán Việt mà nhà Phật đã dùng trước, nên ta nói đó là ngôn ngữ của nhà Phật; hoàn toàn có thể gọi bằng ngôn ngữ khác. Vì đây là chuyện của nhân sinh, liên quan đến con người, nên người theo đạo nào cũng học được.

Khi học, ta giữ lòng trân trọng với những bậc giác ngộ đã để lại hiểu biết này, và học từ tốn, an vui.

Người ngồi thiền giữa vòng đèn đổi màu từ xanh lạnh sang vàng ấm
Mỗi tánh là một ngọn đèn có thể đổi màu, từ lạnh tối sang ấm sáng.

Bốn lớp, đi từ trong ra ngoài

1. Tâm: sự chân thật

Lớp trong cùng là ý nghe, ý thấy, ý nói, ý biết, được bao bọc bởi điện từ quang. Khoa học gọi lớp này là sự chân thật. Nhà Phật gọi bằng nhiều tên: Phật tánh, chân tánh, chân tâm, chân như. Lớp Tâm vai trò đón nhận, và đây là nguồn của an vui.

2. Tánh: 16 tánh người

Lớp thứ hai là sự phức hợp của 16 tánh người, khoa học gọi là tính cách. Tánh có vai trò phân tích, phân biệt. Đây là nơi các thói quen và phản ứng dao động giữa âm và dương.

3. Tình: 84 nghìn bong bóng ảo giác

Lớp thứ ba là cảm xúc: vui, buồn, giận, thương. Nhà Phật gọi lớp này là 84 nghìn bong bóng ảo giác. Tình có vai trò là đối đãi, tức phản ứng qua lại với người và việc quanh ta. Đây là nơi sự trân trọng biết ơn cần nuôi dưỡng.

4. Thân: thân tứ đại

Lớp ngoài cùng là cơ thể, nhà Phật gọi là thân tứ đại, cũng được bao bọc bởi điện từ âm dương. Bốn “đại” là:

  • Đất: dinh dưỡng. Mọi thứ ta ăn đều từ đất: rau, củ, quả mọc từ đất, con vật ta ăn cũng ăn rau củ từ đất.
  • Nước: nước trong cơ thể.
  • Khí: hơi thở.
  • Lửa: hơi ấm, nhiệt của cơ thể.

Vì sao “sự chân thật” là chìa khóa?

Nói “tâm” hay “Phật tánh” thì khó biết đường tìm về, vì hai chữ ấy không có định nghĩa rõ. Có người tu cả đời vẫn chưa chắc tìm về được Phật tánh.

“Sự chân thật” thì có định nghĩa: sự chân thật là những gì không thay đổi qua không gian và thời gian. Biết định nghĩa này, ai cũng tìm về được, ngay và liền.

Nghe, thấy, nói, biết thì thay đổi. Còn ý nghe, ý thấy, ý nói, ý biết thì không thay đổi. Vì vậy ý nghe, ý thấy, ý nói, ý biết là sự chân thật nơi con người, còn gọi là tánh chân thật. Đó là lý do đồ hình đặt chữ Ý ở chính giữa, bốn chữ Nghe, Thấy, Nói, Biết ở bốn phía.

Ý Nghe – Thấy – Nói – Biết
Chữ Ý ở giữa là phần không thay đổi; nghe, thấy, nói, biết ở bốn phía thì thay đổi.

Không phải ai cũng có nhu cầu tìm về Phật tánh, nhất là khi không tu theo đạo Phật. Nhưng ai cũng có nhu cầu tìm về sự chân thật. Tìm về và bám trụ được sự chân thật thì có an vui và hạnh phúc một cách rất đơn giản.

16 tánh người gồm những gì?

Mười sáu tánh được chia thành ba nhóm:

  • Bốn tánh nhận biết: Thọ (cảm nhận), Tưởng (hình dung), Hành (hành động), Thức (hiểu biết).
  • Năm điều ta tham – tưởng: Tài (tiền bạc, tài năng), Sắc (vẻ ngoài, sắc thân, sắc tướng), Danh (danh tiếng, địa vị), Thực (ăn uống), Thùy (ngủ nghỉ).
  • Bảy tánh dao động: Tham, Sân, Si, Mạn, Nghi, Ác, Kiến.

Trọng điểm của tánh người là Tham và Tưởng. Tánh người khởi sanh từ tham tưởng về Tài, Sắc, Danh, Thực, Thùy: ta mong muốn gì và hình dung ra sao về những điều ấy. Từ đó quyết định Sân, Si, Mạn, Nghi, Ác, Kiến ra sao, và ta thọ cái gì, hành thế nào, thức ra sao.

Tham tưởng làm nên con người

Nếu không còn tham tưởng thì con người không còn là con người nữa. Vì vậy tham tưởng không phải thứ cần diệt; điều cần là hiểu rõ và định hướng nó. Khi mong muốn theo hướng lợi mình hại người, các tánh khác nghiêng về âm. Khi mong muốn theo hướng lợi mình và lợi người, các tánh hướng về dương.

Bảy tánh và rung động năng lượng âm, dương

Tánh RDNL Phía âm RDNL Phía dương
Tham Tham lam: chỉ muốn gom về cho mình Hào phóng: muốn cống hiến, giúp người
Sân Giận dữ: bực bội, muốn phá Hài lòng: thỏa nguyện, vui vẻ
Si Mê muội: nhìn sự việc mờ, dễ đoán bừa Sáng suốt: nhìn rõ, minh mẫn
Mạn Tự ti: hạ thấp mình, ngại nhận việc Tự tin: tin vào năng lực của mình
Nghi Hoài nghi: nghi ngờ, xa cách Tin tưởng: dám đặt niềm tin
Ác Vị kỷ, làm tổn thương người khác Lương thiện: nhân từ, nghĩ cho người
Kiến Cố chấp: khăng khăng ý mình Chấp nhận: lắng nghe, mở lòng

Lưu ý với tánh Mạn: phía dương là tự tin, nhưng khi tự tin đã vững thì cần thêm khiêm tốn, như triết lý cây lúa: lúa non vươn lên, lúa chín cúi đầu.

Làm sao để tánh luôn cân bằng hướng dương?

Không cần chiến đấu với cơn giận hay sự nghi ngờ. Theo nguyên lý ánh sáng, khi đưa ánh sáng vào thì bóng tối tự lui. Với từng tánh, đó là:

  • Sân → Hài lòng: mỗi tối ghi ba điều mình biết ơn trong ngày.
  • Si → Sáng suốt: trước khi kết luận, hỏi thêm một câu để rõ sự việc.
  • Mạn → Tự tin: nhận một việc nhỏ và làm trọn.
  • Nghi → Tin tưởng: giao cho người khác một việc và để họ tự làm.
  • Ác → Lương thiện: mỗi ngày làm một việc tốt không ai biết.
  • Kiến → Chấp nhận: khi bất đồng, nhắc lại ý người kia trước khi nói ý mình.
  • Tham → Hào phóng: tập một trong 7 bố thí không tốn tiền.

Sáu tánh của bạn đang nghiêng về âm hay hướng về dương? Trắc nghiệm tâm lý 20 câu đo đúng 6 trục Sân, Si, Mạn, Nghi, Ác, Kiến, kèm cách bạn hay nghĩ, nói, làm và một việc để thử ngay.

Làm trắc nghiệm tâm lý →

Đọc thêm: Hình ảnh tâm trí, 5 tầng bậc trí tuệ.

Câu hỏi thường gặp

Bốn lớp Tâm, Tánh, Tình, Thân có phải giáo lý của một tôn giáo?

Không. Đây là cách gọi tên con người theo ba góc nhìn: dân gian, khoa học và nhà Phật. Ta mượn tri thức nhà Phật để hiểu con người, nên người theo đạo nào cũng học được.

Sự chân thật là gì?

Sự chân thật là những gì không thay đổi qua không gian và thời gian. Nơi con người, đó là ý nghe, ý thấy, ý nói, ý biết, còn gọi là tánh chân thật.

Có tánh xấu thì có phải mình là người xấu?

Không. Ai cũng có đủ 16 tánh. Điều khác nhau chỉ là lúc này tánh ấy đang nghiêng về âm hay hướng về dương, và điều đó luôn có thể thay đổi.

Vì sao Tham và Tưởng là trọng điểm?

Vì tánh người khởi sanh từ tham tưởng về tiền bạc, vẻ ngoài, danh tiếng, ăn, ngủ, rồi kéo các tánh khác theo. Tham tưởng không cần diệt: đổi hướng mong muốn sang lợi mình lợi người, các tánh khác tự dịch về dương.

Trắc nghiệm đo được cả 16 tánh không?

Trắc nghiệm tâm lý hiện đo 6 trục dao động Sân, Si, Mạn, Nghi, Ác, Kiến, là những tánh thể hiện rõ nhất trong cách ta phản ứng hằng ngày, và ba nguồn năng lượng An vui, Bao dung, Biết ơn.

Tiếp tục hành trình hiểu mình

20 câu hỏi, khoảng 4–6 phút. Không cần đăng nhập.

Làm Trắc nghiệm nội tâm →
BÌNH LUẬN

Bình luận 0